Back To Home Page

Mukla’qatikewe’l Kina’matnewo’kuo’ml

The Boularderie Island Historical Project

Mukla’qatikewey Aknutmaqney kisite’taqn

Amskwes kina’matnewey

A photograph of the sign welcoming you to Boularderie Island.The C@P Society of Cape Breton County.

Pukwelkik ta’n pejiwsultisnik Mukla’qatik 1800’sek Platisnaq ta’n ewi’ka’tisnik Oqwatnuke’l kisna Klujjiewto’simkewey Alasutmaqney ketlamsitasultijik ta’n ewi’ka’tisnik pkite’snuke’l, kitk kajjimenewakutmu’tijik. Mu pekije’nukis poqji kina’musnik ta’n tel-kiljemk, ewi’kikemk aq teli’simk Aklasie’w-iktuk mita nuta’qsip nta’ aklasiewi’sultinew. Amujpa nata’aklasie’wi’simk wjit lukwaqn, kaplno’l aq ta’n tel-nikana’simk piley wsitqamu. Isabella Mackay aq E’pitewey mawio’mi wjit Edinburgh ta’n etek Scotland petkima’tisnl lukewinu’l Mukla’qatik 1836ek aji-apoqnmuan wenik ta’n pejiwsultipnik, ula lukewinu teluisis Rev. James Fraser. Mu pekije’nukek kisi-pkisinkek, Rev. Fraser kisa’muasnl Mrs. MacKayal jukakiman nuji-kina’muetl, Hugh Munroal, mnikuk. Mu pekitqatmuksipnaq; Hugh Munro eliwsis Kjipuktuk mita ajawtik lukwaqn mesnkIis na’te’l. Rev. James Fraser, elukomisnl pile’l nuji-kina’muetl, na Alexander Munro petkimus.

Mukla’qatik Kina’matnewo’kuo’m Aq Alexander Munro

Alexander Munro aq wte’piteml Catherine WerrMunro pekisinkisnik Kjipuktuk 1839ek. Iknmusnik lukwaqnn siawqatmnew na’te’l, na’sIk kisita’sisnik siawa’tinew Unama’ki. Munro ketu’ iknuksis “200 pounds” tl-kina’muen Kjipuktuk, si’st ajawtik aq ta’n tlipkwattew Mukla’qatik.

Pekisini’tijek Mukla’qatik, mu etenuksip ta’n wikitaq aq mu etenuksIp kina’matnewo’kuo’m. Amujpa tekweywa’tisnik pilue’k wenik tmoqta’wi’kank aq etl-kina’muesnik alasutuo’kuo’mk. Klapis kisi’kasnik aq kisitu’tis tepkistek kina’matnewo’kuo’m. Kitk etl-kina’muesnik kina’matnewo’kuo’mk. Catherine ekina’mues wenjui’simk, tel-pipukwemk, eli’sawemk aq etoqtemk. Alex ekina’mues tel-kiljemk, ewi’kikemk, tel-mawkiljemk, maqamikewey kina’matnewey, Latinewi’simk aq aknutmaqney. Mi’soqo 1839ek, asukom te’siska’q te’sisnik etl-kina’masultisnik. Me’ app newtipunqek kaskimtlnaqn jel newtiska’q te’sisnik etl-kina’masultisnik.


A photograph of the Munro School in the 1950s.A class of the Munro School with teacher Mrs. Beatrice Carmichael.
The Boularderie Island Historical Society

Kina’matnewey telawtiksip 10 shillings aq te’s wi’katikn telawtiksip 1-3 shillings. Etl-kina’masultijik tewijo’ltisnik l’uiknek mi’soqo tapuiska’q jel ne’w. Na’kwek poqtamkiaq 9:30 mi’soqo 4:30. Ajikisiku’ltite’wk aq ajaskma’tite’wk nuji-kina’masultite’wk pejita’jik atel eksitpu’k naji-kina’masultijik tujiw newtikiskik ekina’mua’tiji nutqo’ltite’wk. Telui’tupnik nujimuet aq kaqi’sk siaw-kina’masultipnik kina’mua’tinew.
Pukwelkik nujikina’masultite’wk knekk wejita’jik aji-kina’masultijik kina’matnewo’kuo’m Mukla’qatik. Wejita’snik Esitnamkitk, Mikjikjue’katik, Newtipukuik, Ketapukuesnik, Lake Ainslie, aq Sutik. Kesik, nuji-kina’masultite’wk Mikjikjue’katik aq Esitnamkitk assoqmliketa’snik mkumi-iktuk. Kukwesaq Angus MacAskillo’q tleyaq Englishtown etl-kina’masisnaq na’te’l, asoqma’sis Kelly’s Mountain te’s Kweltamultimk aq Ekntie’wimk naji-kina’masis. Ke’sk pem-kina’masulti’tij wikultisnik wenji’kuo’mji’jl alamkitekl kikjuk kina’matnewo’kuo’m. Pekisitu’tij tepiaq mijipjewey aq wutmo’taqnuew wjit newte’jk Ekntie’wimk tujiw elmita’jik Kweltamultimk mi’soqo Ekntie’wimk.

1867ek kitk Munroeaq wikuowek aq kina’matnewo’kuo’mek nu’ka’qsipni’kl. Piley wikuow kisitu’tis aq Munioeaq siawqatkisni’k Mukla’qatik. Pun-kina’muejek Alexander nasa’sis Mawio’mi wjit Kina’matnewo’kuo’m nujutmi’tij aq 1865ek ika’lus nikanpukuin. 1868ek ika’lus nutaptmn kina’matnewo’kuo’ml Invernessk.

Mikwite’taqney ika’tus Alex Munro Man of War Pointewey wutqutaqne’kati, ta’n etl-wutqutalusni’k. Iapjiw mikwite’lmaten wjit tel knekk pekisitoq kina’matneweyek wjit nutqo’ltijik Mukla’qatik aq kikjuk na’te’l.

Apje’jkl Kina’matnewo’kuo’ml

Mi’soqo 1850ek, Mi’kma’ki ala’tu’tis kisite’taqn wjit telitumk aq tel-nutaptmumk kina’matnewo’kuo’ml aq Panta’tasiksipnl ta’n etl-kina’muj nuji-kina’mua’tijik. Kina’matnewo’kuo’ml kisitasiksipnl mikawe’k Mukla’qatik 1854ek, aq Pitawpo’q aq Pkite’snuke’l Mukla’qatik 1867ek. Pilue’l kina’matnewo’kuo’ml eteksIpnl Pkite’snuke’l Mathesonewey Awti aq Kempt Head oqwatnuke’l. Ta’n ika’tumk kina’matnewo’kuo’m kisutkis kaplno’l Mi’kma’kik; amujpa kina’matnewo’kuo’m etek te’s ne’siskl kisna newkl kisi-enkatmumk awti kwlaman ma tl-knekk l’liketa’qik nuji-kina’masultite’wk.


A photograph of the Millville School.A class poses in front of the Millville School.
The Boularderie Island Historical Society.

Te’s kina’matnewo’kuo’m nujo’tmi’tij kisi-mknujik nikana’tunew aq wejiapankitasiksip suliewey wejiaq apankitmumkewey wjit maqamikew. Ta’n teliksika’tuek apoqntikis kaplno’l, na’sik te’s wutan miamuj maliaptmi’tij ta’n telitumk, te-lpma’tumk aq teli-apankitmumk kina’matnewo’kuo’ml. Te’s newtipunqek ika’tasiksip maw-aknutma’timk wsku’tasiktn tel-maliaptiten kina’matnewo’kuo’ml. Na tujiw, mekenujik ta’n wenik nujo’taq aq nuji-wi’kikete’w wjit wejkwipunqek. Te’s wenji’kuo’m amujpa apankitk suliewey (kina’matnewey apankituewey) wjit ta’n tli-apankituaten nujikina’muet aq ta’n tel-maliaqtasik kina’matnewo’kuo’m. Kwlaman ma’ tli-ksika’tuenuk, nuji-kina’muet etlqatkis na’tuenl wi’kk wutank. Tela’siksip wla mi’soqo 1930ek.

Pukwelkik nuji-kina’mua’tijik ta’n poqji-kina’mua’tisnik apje’jkl kina’matnewo’kuo’ml mukla’qatik newte’ telo’ltisnik; kesatmi’tij wtlukwaqnuew, ketlamsitasultijik mawo’ltimk aq ekina’mua’tisnik wunijanuaq. Espite’lmusnik wutank. Mita milipuna’tijik ne’wtsinu ekina’mujik, awisiw elistmu’tisnik, nutqo’ltite’wk wejikina’masimk, ekina’masimk apoqnmatultimk. Nuji-kina’masultitewk na’tunewtilukutijik ta’n pasik tewijo’ltijik.

Ne’kaw Mukla’qatik aknutmaqney, pukwelkl kina’matnewo’kuo’ml kisitasiksipnl. Maw-kaqi’sk wesku’tasikl aq ewi’tasikl wi’katikn-iktuk; Boularderie Centre School, Munro School, Kempt Head School, Island Point School, Boularderie East School, Boularderie East School, Boularderie West School, Southside School (Big Bank), Black Brook School, Big Bras d’Or School, Millville School, Groves Point School aq Little Bras d’Or School. Maw kespitumkek kina’matnewo’kuo’mek na’te’l teluisiksipnek Mill Creek School; meski’kek kina’matnewo’kuo’mek kisitasiksipnek wel-kne’kek 1900’sek.


Puktewaqn aq Patalutik

A photograph of fishing boats in Point Aconi.Point Aconi.
The C@P Society of Cape Breton County.

Mawi-amskweseweyek kina’matnewo’kuo’mek Puktewaqnk kaqamiksipnek kikjuk etl-klmuejaske’ka’timk Patalutik, ela’timk Mill Pond, nukwa’qsipnek miawnipk 1931ek. Wutankewaq awnasitu’tis piley kina’matnewo’kuo’m, kaqikisa’tasiksip 1932ek. Piley kina’matnewo’kuo’m kaqamiksip kikjuk ta’n kiskuk etek Etl-mawita’mk Puktewaqnk aq ajelkisnik etl-kina’masultijik aq pilueyek. Eteksipnl Amskweswey mi’soqo pesqunatekewey wi’katiknn ekina’masimkl. Nuji-kina’masite’w amujpa elies Kwesamkwiaq kisna Pitawpo’q ktu’ aji-espi-kina’masij aq pesqunatekewey wi’katikn. Mu samqwan piskutqitenuksip amujpa naji-nqana’pemk sipu’ji’jk aq mu mi’jano’kuo’m etenuksip, winjewiaqsip.

A photograph of Mill Creek, Boularderie.Mill Pond.
The C@P Society of Cape Breton County.

Nat Beaton, nuji-waqma’teket, mikwite’lmajik etl-kina’mua’tisnik Katie Beaton, Gracie Curry aq Mary Ellen Saunders, nekem etl-kina’masijek. Teluet na tujiw mijuaji’jk mu nuta’nuksip nulmikjijitunew koqoey wla’taqatinew tel-kina’masulti’tij. Pekwatumk sapa’luksimk elmiaq kisi-kinua’teken nata-lukwatmn lukwaqn iknmuksin aq kis-kinua’teken ta’n tela’tumk. Tapusijik nuji-kina’masijik toqpijik te’s pataluti aq msit lukwaqn elukwatasik ewi’kikemkewey kun’tew ewe’wt wi’kikney. Wen wunki’kuk amujpa a’jela’tua’tij koqoey ta’n nuta’q wjit tel-kina’masimk, aji- kisiku’ltite’wk kaqi-we’wmi’tij, aji-nutqo’ltilijik wijikma’tijik mesnmi’tij koqoey.

Kempt Head kina’matnewo’kuo’m

A photograph of Kempt Head School.The Old Kempt Head School.
The Boularderie Island Historical Society.

Kempt Head kina’matnewo’kuo’m kisitasiksip 1905ek kisoqe’k Kempt Head ta’n etli-a’sikatik Mathesonewawti aq Kempt Headewawti. Etl-kina’masultijik wejita’snik Oqwatnuke’l mikawe’k Ross’Ferry aq Head aq elp pekte’snuk. Msit wen elika’s kina’matnewo’kuo’mk, we’kaw nuji-kina’muet. Pukwelkik wenik wikmawaq aq ewle’jultijik, na mijua’ji’jk sesaki’multijik siwk mi’soqo poqji-keltaqmik toqa’q. Newte’jitaq nuji-kina’muetaq, Tena Morrison, pekije’k etl-kina’muesnaq Kempt Head kina’matnewo’kuo’m. Elika’snaq piamiw ta’pu kisi-enkatmumk awti weja’timk aq ela’timk Ross’Ferry. Kesik, ta’n tujiw quspem keptik aq mu pemianuk pqutamo’toqewu’lk, assoqmkma’s mkumi-iktuk weja’tekemk siskuikek mi’soqo kina’matnewo’kuom etek ne’siskl kisi-enkatmumk awti. Nujikina’muet pekwatoqsip $375.00 newtipunqek 1930ek klapis aja’tasiksIp mi’soqo $600.00.

Newte’jit etl-kina’masis 1932ek, Elizabeth MacFarlane, welkne’kek nuji-kina’mues Kempt Head aq Pekte’snuk etekl kina’matnewo’kuo’ml. Isabel wel-miwite’tk tetuji mtue’k pema’tumk apje’jk kina’matnewo’kuo’m mita etl-kina’masip nekm aq etl-kina’muep. Samqwan wetapilo’tasiksip MacLeodek. La’taqsunk pitkmalusnik samqwan tujiw supinji’j kaqapijinkis pleku-iktuk wjit tel-samqwamk. Knekk ela’timk asoqma’timk memke’k aq metoqa’timk wenaqamikek ela’timk MacLeodek tkipow etek aq metuite’tk msit wen mita pekiji-nqatk wen ta’n koqoey pem-lukwatk.
Etekipnl tapu’kl meski’kl ewi’kikemkewe’l kun’tewe’l, newte’jk nikantuk aq piluey upmetuk. Lukwaqn ewi’kmumkis aq ta’n tujiw kweja’tekemkl elukatasik, ewikmumkl tujiw anquna’tumkl. Mi’soqo 1932ek, kweja’tekemkl ewi’kmumkisnl wi’katikn-iktuk aq pukweli’tij nkutey wi’katikn wetteskmi’tij na napui’kaqnn l’tuten. Pasik tapusi’tij kisna ne’si’tij na napui’kikemkewey wi’katikn ewekasiten.


Belle Grant, Menaqueskawey kina’matnewo’kuo’m

A photograph of Boularderie.Island Point.
The C@P Society of Cape Breton County.

Belle etlkina’mues pekte’snuk Mukla’qatik na’tamiaw newipunqekl jel a’qatayik ke’sk mna’q malie’wi’tikek Alec Grantal. Belle etl-kina’masis mikawe’k Mukla’qatikewey kina’matnewo’kuo’m etek oqwatnuke’l minikuk. Mikwite’lmajik wenik ekina’masipnik – Margaret MacKenzie, Edna Warren, Christy Nicholson, Sadie MacIver aq Catherine Bryanton. Kaqi-kina’masijek mikawe’k Mukla’qatik, Belle etl-kina’masis Normal College, We’kapekit kwlaman kisi-kina’muetew, asukom tepknusetk teli-pkiji-kina’masis. Etl-kina’muep Groves Point tapuipunqekl tujiw Menaqueskawek tapuipunqekl jel a’qatayik. Apje’jkisnl kina’matnewo’kuo’ml wejipimumkl psaqte’jk aq ne’wtsinu ekina’mujik nuji-kina’masultijik weja’tekemk amskwesewey wi’katikn mi’soqo newtiska’qewey. Etl-kina’muejek Mukla’qatik, Belle alqatkis ta’n wikultijik kikjuk ta’n etl-kina’muej.

Margaret MacIntyre, Pekte’snuk Kina’matnewo’kuo’m (Big Bank)

A photograph of Southside Boularderie.Southside Boularderie.
The C@P Society of Cape Breton County.

Kisitasiksip 1867ek kina’matnewo’kuo’m etek Big Bank. Pukwelkik weji-kina’masultijik mi’soqo kepjoqa’tasikek 1966ek. 1935ek Margaret MacIntyre poqji-kina’mues Big Bank etek apje’jk kina’matnewo’kuo’m. Atel poqji-kina’muejek pekwatoqsip na’tamiaw $240.00 newtipunqek. Etl kina’mues poqtiska’sik pasik etekl Eleke’wit aq Eleke’wi’skw ewikasijik, tapu’kl pekita’we’l kaqapitkl (wsitqamuey aq Kanataewey pekitawe’l wejiaql “Neilson Chocolate Company”) aq tekle’jkl wi’katikn. Sisua’qate’kn metteta’q pesqunatek ajiet poqji-kinamuemk mi’soqo si’st ajiet kaqia’q na’kwek, na’tamiaw tapuiskeksijik jel tapusijik nujikina’masultite’wk te’s tapusijik toqpijik pataluti-iktuk. Mu piskutqitenuk samqwan, (weja’tumk qamawtik tkipow etek) nuji-nqana’pa’tijik meskilultitewk mijua’ji’jk. Aq elp iloqaptmua’tij aji-nutqo’ltite’wk kisa’tu’tij lukwaqney, ekiljewa’tijik aq apoqnmua’tijik napui’kaqatijik. Kis-miawla’kwek Kweltamultimk mawi-ksatmi’tij mita ta’n pasik wen nata’ napui’kiket assite’lmut napui’kiken.

 

A photograph of the Southside Boularderie sunset. The C@P Society of Cape Breton County.

We’kapekit Tley Nuji-Kina’muet Atiuewiktik Mukla’qatik

Newtipunqek kisi-kina’muey Mukla’qatik
Kina’matnewo’kuo’m etek Kempt Head kikjuk apaqtuk.
Ta’n tku’k ika’jik sasqe’k.
aq etl-kaqapitajik kun’tew-iktuk Mukla’qatik.
Nike’ amujpa naqtman wenaqamikekl aq nisoqamkiaql
aq kun’tal aq tku’k Mukla’qatik.
Mu nuta’wap nipisoqn
Mita kesalsutimk tplutaqn Mukla’qatik.
Tetuji wlmitu’tijik kajjimenji’jk
aq kajjimeni’skwe’jk aq tetuji wla’matultijik.
Meskeyi naqaluloq
nuji-kina’masultite’wk Mukla’qatik
Tetuji wlamu’k alika’timk aq alatajimkwemk
Tepknuset alukkwalit Mukla’qatik.
Nkutey kelamijek aq ankweywijek
me’ katu weleywioqip
etli-n’tuanek nkamulamunek Mukla’qatik.
kloqontiejk atkitemuktuipnik
aq elukkwalipnik knekk apaqtuk
ta’n tujiw naqtmanek Mukla’qatik
Tlia’j knekk eym
piskiaq mikwite’tm
Mukla’qatik.

Kisi-wi’kik Edna Huntley na’tamiaw 1909ek.

Ula ewikasikl mawi amskwes eteksipnk Along the Shores of Boularderie: Sketches of Our History. Kis-wi’kiksip Laurie A. Ryan etl-lukwet Boularderie Island Histoiical Project, aq tewiaqis 2001ek.

WorkThroughTime LogoDownload a PDF version of this story. [file size = 436 KB]


 


© C@P Society of Cape Breton County, 2009

Site Map