Litaqnwikasimkeweymek David Jones
David Jones maw-kespi-nujitewakitkisni’l wi’katikne’kl teluisiki’l “Port Hood Greetings” aq “Inverness County Guardian.” Nipn kwisl Tapital aq wtusl Violetal peji-mittukwesni’k etlklo’tasik sa’qewey koqoey etek Chestico. Welta’sualupnik. David Jones emqwatu’wasni’k Chestico etlklo’tasik sa’qewey koqoey wujjl aliwsutmumkeweyek litaqnwikasimkeweymek. Ula aknutmaqn wjit na litaqnwikasimkeweyek kis-aknutk David Jones. Wi’katikneweyewo’kuo’mek eteksipnek Fraiser’s Hill, mikawe’k malsano’kuo’mek alsutkek D.F. Maclean aq ta’n Sidney Mclean aq wikmaq wikultilij.
Nipniku’s 1990
Ula na a’tukwanji’j wjit litaqnwikasimk Kaqwiamkek.
Wi’katkney teluisik “Port Hood Greetings” ki’s kaqi’sk wesku’tasik pilue’l wi’katikn na ni’n ketu’ sku’tm ta’n telmikwite’tm tel-lukutimkip.
Ta’n koqoey wel-mikuite’tm na nemituap meski’k mulina’tasik etl-kiwtoqa’toq pitoqsit ji’nm teluisit Angus Mcmaster (nutkisnet aq waqama’teket kina’matnewo’kuo’m). Mikuaptmap jel kaqteskasik, msaqtaqt ta’n tett ika’toq wkwatl ta’n tujiw kiwto’q wa’toq mulina’tasik. Wel-kne’kk, nemituap litaqnwi’kasik elukwatmi’tij e’pite’sk ke’kwe’k, kiskina’masiap litaqnwi’kikemk ankamkik aq ekina’miut litaqnwi’kiket. Wi’katikn elukwatmi’tip George Totten aq nutj David W. Jones, kitk kisi-litaqnwi’kikepnik elmiaq nuta’q tla’tekenew, nujj nuji-tewakitkis wi’katikn aq iloqaptikis kis-wikasik aq ta’n telamko’tasik wi’katiknn. A’se’k ke’kwe’k etli-anko’tasikipnl litaqnwikasikl (kelo’tmumkl kwlaman app nuta’q kisi weketten.) aq elp litaqnwikasikl wjit apu’kwetumkewe’l ewi’kasikl, iknmuksiap nujo’tmn apu’kwetmumkewe’l ewi’kasikl. Ni’n nujeyaqapnik wenik pile’k apu’ksinew wi’katikn, sa’sewa’tumk etlqatmumk ewikasik aq wenik kasiwi’kuj.
Litaqnwikasik ta’n ewikasikl etlqatmumkewe’l etl-klo’tmumkipn qasawo’qek wlaqney, ne’wt kaqi il-lukwatmumk ewikasikl na wjinu’kwattes litaqnwikasik, eljaqm wi’kiknapu tujiw weskijeka’tu wi’katikn tujiw kla’qij samte’m ewe’wm temapskite’kn aq maltejuey mi’soqo ewikasik wi’katikn-iktuk ta’n koqoey nastek litaqnwikasik-iktuk, na wisuna’tasikl kiskaja’tasikl mnino’tasiktn aq nasa’tasin wi’katikney-iktuk, na nekmewey app piluey tel-lukwemk.
“Greetings” litaqnwikasikip si’stewey na’kwek te’s newte’jk ekntiew’wimk. Pkesikn elukwasikip ta’puewey na’kwek, na’sik si’stewey na’kwek na tujiw attikneta’mk, mita welpiatek wi’kiknapu kisi-sama’tumk, na msit wen ilanqo’teket, oqpilawet aq naso’toql wisuna’tasikl, etl-lukutijik nuji- litaqnwi’kikatite’wk e’pite’sk, nkwe’ji’j, ni’n aq ta’n pasik wen ta’n kisi ilanqo’tal wi’katikn. Ne’wt kaqikisa’tumk wi’katikne’l na ela’tumkl etli-pu’kwetmumk wi’katikn etek “Old Fellows Hall” kikjuk kejikiyaq. Dan Lewis Maclellan etli-alsusip wi’katikewo’kuo’m aq na’n ajiet kepjoqwa’tat. Na tujiw, John A. MacDonald, smaqa’toql wi’katiknn ela’toql etliskmtimk. Mu pasik wi’katkney maliaptmi’tikip, nespiw elp maliaptmi’tipn wisune’l, napui’kaqnn, aknutmaqne’l,wikumatimkewe’l, wskito’qmaqa’taqne’k aq wi’katiknn. Ula msit elukwasiksip ke’sk mna’q wasoqa’tekemkewey ika’nukek jel mu eteknuksip mattaqa’tekemkewey, kelu’k lukwaqn wjit kiskuk mita kaqi-naqa’sik nike’ lukwaqn ta’n tujiw entumk wasoqa’tekemkewey.
News Publishing Co, etek We’kapekit netuiskmusnik “Greetings”, aq msit mulina’tasikl tewuksutasikip namsit weskwa’tasik na matqunat memkewey litaqnmi’kikemkewey, temasqasawemkewey wjit wi’kati’knn, litaqnwikas’kl aq lisqi’knji’jl. Nutj poqji-lukewapnik “News” aq we’kapekit aq nespnapnik George Tottenal aq nkwe’ji’jl Myfanwyal (naji-litaqnwi’kikepnik). Ni’n siawqatmap Kaqwiamkek aq elukewkipnik wenik wejuowk tle’k, ta’n koqoey mu kisa’tu elkitmap we’kwapekit lukwasiktn, natamiaw na 1930ek ula. Mu pekijlukwekip We’kwapekit nujj, apaja’sip Kaqwiamkek tujiw panta’toqip lukwaqno’kuo’m qamawtik sulieweyo’kuo’mk. I’ alsutkisnek John Mackenzie o’q (Kenny Murphy wniskamijaq). Mulina’tasikl ika’tumkipnl aq pantetekip natamiaw tepuipunqekl, mi’soqo kaqwiamkekewaq Malsank kisite’tmi’tijek apaja’tunew wi’katikn, na wjit litaqnwi’kekemkewey ketu’ sku’tm nike.
Piptoqwa’q litaqnwi’kikemkewey kesi-kejikawey wjit “Greetings”, wejipmiaq pitkmatamumk mulina’tasik. Fred Reynolds welmikwite’tk na mulina’tasik, puksi-sewiska’siksip na Fred wikumut aji-lukwatmn, ni’n nujo’tmap na’sik pasik nata’mna’qatuap aq nasa’qa’tuap. Ula litaqnwi’kikemkey aq ktikek wpitneyek wejiaqsipnl Apatakwitk kepjoqa’sikek “Victoria News”, temasqasawemkewey aq matqunatmumkewey litaqwi’kikemkewey ela’tasiksipnl “Greetings” ey lukwaqno’kuo’m aq weji pqutamkiaqip “The Inverness County Guardian”. Ke’sk mawi-amskwesewey wi’katikn pemitasikek, piskwa’p Angus MacIntosh (Ralph Watts wniskamijl) aq nemitoq wi’katikn ke’kwatoq $1.50 (kisna tapuayikl) apankitk newtipunqek apu’ksin wi’katikn. Na ankmayiw enqa’tuek litaqnwi’kikemkewey kwlaman kisi-ika’ten nikantuk mawi amskwesewey wisunn mesnmek ki’s wjit wi’katikn.
Mu pekijanukip lukwaqn (tela’tekek ewle’juaqn), awije’kip suliewey na kepjoqa’sikip wi’katikn. Me’ pantetekep litaqnwi’kikemk wjit mtmo’taqne’l na nujjaq me’ kijka’ wejipkwatekep nekmowey. Elukewapnik malsank aq mtmo’taqnewo’kuoml wutank aq wejuo’wk tle’k. Ketuitoqsip lukwaqno’kuo’m na’sik mu mekawtik ala’tuksip na wessua’lasnik Alex aq Johnny Bathursonal l’tunew lukwaqno’kuo’m’ji’j kikjuk wikit (qamawtik A.E. Leadbetter wi’kk “Hillcrest Hill”) na’te’l etl-lukwep, telui’tkis mtmo’taqneym “The only Jones-Printer.” Wet-tlui’tiksip mita nekm wikmaq na’msit Jonesaq wikultisni’k na’te’l aq etuk jel elp mita ta’n etli-weskwijinuip Wales eymu’tisni’k pituimtlnaqn te’sitki’k teluisultitki’k Jones. I’lukewkipnaq nutjaq (ta’n tujiw etek lukwaqn) mi’soqo naqtmanek Kaqwiamkek 1937ek. Ne’kaw elukweyap litaqwi’kikemk mi’soqo kaq-lukweyanek. Naqtmanek Kaqwiamkek, nujjaq ekina’muaqnl Douglas MacDonaldal. (Wasoqnmaqnatkw) aq ta’n tujiw Douglas naqtikek Kaqwiamkek we’jitoqsip lukwaqnn Muliank eltoql lisqeiknji’jl mi’soqo kaqlukwejek tewije’kek 65. (Newtipunqek npimn Douglaso’q)
David Jones print shop in Port Hood.
The Chestico Museum & Historical Society Archives.
Na tujiw mu kisi awsam tal-lukwekip nujjaq mita pemi-aji-ewlapip, na’sik me’ pantenmapnaq mi’soqo nepkek Nipniku’s 1949 ek.
David Jones.
The Chestico Museum & Historical Society Archives.
Kisinpikek nujjaq peji-wi’kikewip ji’nm naspit Christian Brothers (Dave Smith petkimapnl). Ula ji’nm wejikinu’tmasis litaqwi’kikemk Christian Brothersey litaqnwi’kikemkewey etek Muliank aq nike’ wikip Cheticamp aq nikana’lasnik Boy Scout aq. Ketu’-kina’muasnik Boy Scoutaq litaqnwi’kikemk na ketu’ pkwatelkip koqoey elakwek Kaqwiamkek. Na tujiw elkitmap wpitney litaqwi’kikemkewey aq koqoey piluey ta’n wiki muliank. Weskwiaq iknmaqap na ji’nm, welkne’kk nutmayap kisi-apoqnmuasni’k tapusilitka jinmji’jki’k panta’tunew lukwaqo’kuo’m Cheticamp. Me’ kiskuk pantetek na lukwaqno’kuo’m pasik na’tuen piluey alsutk.
Na etl-kaqia’q litaqnwi’kikemkek Kaqwiamkek na’sik mu kaqianuk a’tukwaqn. Ika’tuap pitney litaqnwi’kikemkewey lakka’p-iktuk niknaq aq ekina’maqapnik mijua’ji’jk wikultijik kikjik ta’n tel-litaqnwi’kikemk. Ula kisikewaski-wi’kasik peksikn wi’katikn teluisik “Mulian” kiswi’kik Francis Hebert, nikma’j wkwisl, newte’jk wikatikn ta’n wije’tultikl teluisikl kjikann wksitqamu’k, nikma’j patatujk teluisip Brown, inaqnk teluisip Jones. Brown kapitanewip walipotl eliaql meski’kewe’l qospemk, awisiw nemiup, pasik ta’n tujiw elmiej. Jones na litaqnwi’kikep, lakka’pmk ala’toqipnek wpitneyek litaqnwi’kikemkeweyek ta’n msit mijua’ji’jk wikultijik tepow ewe’wmi’tis kisitunew wi’katiknji’jl, e’plewite’lsultiekip, ta’nek ewlitasikl, ewli-wi’kiknapua’sikl aq oplwikasikl wi’katiknji’jl kisituekl.
Iknmaqik Chestico etli-anko’tasik sa’qewey, koqoey aq aknutmaqney Mawio’mi ula litaqnwi’kimkewe’ji’j aq koqoey piluey wije’ti’tij ula aknutmaqnji’j kwlaman peji-mittukutite’wk wlapettaq ta’n etek.
© 2009 Chestico Museum and Historical Society
Download a PDF version of this story. [file size = 408 KB]
© C@P Society of Cape Breton County, 2009

