Back To Home Page

Wutankewa’j Klaptan

Nepkek kejikawe’l Sutikji’jk tleyaq Hughie Beatono’q, pukwelkek entu’kwek koqoeyek kejito’q, weliaq jel Chestico etl-mawi anko’tasik aknutmaqn kisi-klwi’kmi’tis etli-a’tukwejl. Hughie Beatono’q na tele’kaq nkutey “Wutankewa’j Klaptan” ta’n weskumapnl nuji-wi’kikete’w Longfellow.

The Smith a mighty man is he,
With large and sinewy hands;
And the muscles of his brawny arms
are strong as iron bands.

His brow is wet with honest sweat,
He earns what'er he can,
And looks the whole world in the face
For he owes not any man.

Milkilultijik mkumiejk.Milkilultijik mkumiejk.
The Inverness Miners' Museum; The C@P Society of Cape Breton.

Hughie telues suel ne’wt ajiet sqna’qu’j teli-pkiji-mkumie’ja’lut te’sipow aq ukmuljin te’sijik te’sipowk kisa’lujik na’kwek tepiaq lukwaqn wjit ta’n pasik wen. Na’sik ne’wt Kesikewiku’s 23 kisi-mkumie’ja’lasnik newtiska’q jel ukmuljin te’sijik aq app newtiska’q jel l’uiknek te’sijik na’kwek ke’sk mna’q Nipialasutmamk – jel mu api-alame’skewikis. Mu etenukis Hughie wkamulamunk asite’lman wikma’jk l’mita’new toqo mu nasa’tuan te’sipowk pile’k mkumie’jk mita sesupe’kl awti’l. Ne’wt, newtiska’q jel ta’pu te’sunemi’kl na’kwekl kisi-mkumie’ja’lasnik kaskimtlnaqn jel newtiska’q te’sijik aq na’tamiaw ton mkumie’jk kisi-naso’lajik newtipunqek.

Poqji-lukwet atel kisapniaq, aq me’ kisi-piskiaq elukwet. Apankitut $.85 mkumie’ja’lan te’sipowk aq $1.60 kisna $1.80 wjit pile’k mkumie’jk. Weji-mnkitasik na’te’l ta’n telawti’tij mkumie’jk, pleku’l aq klmuejuapskw. Kiskuk apankitus klaptan $35.00 wjit nkutey lukwaqn.


Hughie kesatkis maliamaj te’sipowk, aq mu metuite’tmuksip weji-wiswiknematl winqamiksilijl te’sipowl. Telues, “ Ki’s nemi’si alintiek te’sipow piamiw ta’pu ajiet sqna’qu’j ke’sk mna’q kisi-nasa’tuaq mkumie’jk – metue’k na tel-maliamuj te’sipowk.”

Na’sik mu pasik natawi-klaptanewiksipnaq. Kaqi’sk enqa’sit ke’sk pem-nasa’laj mkumie’jk pe’ sinklewte’muatl na’tuenl! Ketu’ amalkaltimk na’tamiaw 19 te’sijik kis-lukewajik - sinklewte’muajik kisna mkumie’ja’tuajik wte’sipowmuaq. Mary Ronald telaknutk, (na’tamiaw 1928ek) e’pijik elp poqji-elta’tisnl aji-sinklewte’ma’tinew, mita “Hughie nata’-sinklewte’mues.”

This piece originally appeared in the Inverness County Participaper, April 1980, published by the Municipality of the County of Inverness .


Etlewistu’timk Hughie Beatono’q

A photograph of Hughie Beaton's forge blower.Hughie Beaton's forge blower, used to stoke a blacksmith’s forge.
John Beaton, Little Judique; The C@P Society of Cape Breton.

John: Dan Willie telimip pipanimulin, ta’sijik mawelkik te’sipowk kisi-mkumie’ja’lijik newte’jk na’kwek.

Hughie: Newtiskesijik jel ukmuljin.

John: Newtiskesijik jel ukmuljin?

Hughie: Ki’kaji-lukweyap. Amujpa tela’tekeyap, piamiw 22 te’sipnik eskmtijik lukewan. Newtiska’q jel ukmuljin te’sijik kisi-mkumie’ja’likipnik aq app ktik na’kwek newtiska’q jel l’uiknek te’sijik tujiw newtiskeksijik app piluey na’kwek.  Ketu’ nipialasutmamkip. Jel mu api-alame’skewiwap. (weskewe’k) Pukwelk na lukwaqn, kaskimtlnaqn jel newtiska’q te’sijik kisi-mkumie’ja’likipnik newtiskekl jel tapu’kl na’kwekl. Mita awti’l sesupe’kipn toqo mu kisi-l’mita’qik, metuite’tmap skimtuk l’mikiman.

John: Tami-eteksipnek mawi-amskweseweyek klaptanewo’kuo’mek.

Hughie: Kikjuk niknaq.

John: Ala Beatonewawtik?

Hughie: E’e Beatonewawtik, ta’n i’ wikiap.

John: Net tali-pkije’k ala’tu’sipnek na’te’l klaptanewo’kuo’mek ke’sk mna’q eliwsiwunek Sutikji’jk?

Hughie: Na’tamiaw asukom kisna l’uiknek te’sipunqekl. Mawi-amskwes ala’tuap malsanewey ta’n etlitumkl tuopiti’l aq tapaqnn.  Na eltuap etl-mawse’nmamk aq poqji-lukwatmap qasawo’qey nkutey nike’ elqatija’sikl tapaqn-iktuk. Na …te’sipowk poqji-pejo’lupnik. Pekiji-mkumie’ja’tekeyap ke’sk mna’q eliwsiwanek Kejikiyaq. Aq ala’tuapn piwsa’ql, kejitu’nl eta sa’qewe’k mkumie’jk, kiwto’qiaql aq koqoey piluey. Ala’tuap na’tamiaw teli-ksukk 5-ton mawa’tumk. Na netui’skeyap piwsa’q kisi-mawte’m. Tujiw Nipniku’s, 1930ek eliwsiap Kejikiyaq.


Nuji-pipanikesit: Tale’ksip poqji-lukwenek na’te’l?

Hughie: 1930ek aq asukom te’sipunqekip ke’sk mna’q alsutmuanek.

Nuji-pipanikesit: Ki’s tekteskuksi’sip?

Hughie: Ne’wt. Tekteskuksiap npisewiknk aq ne’wt kewteskuksiap. Ke’sk me’ elisin suel i’ me’teskuksi nunjek. Tujiw app ne’wt ntlmaqnm ketaqateskmuksiap ntunk. Na nekmaq l’pa telialsikl wkwatl tekteskawet, me’teskuij l’pa mnteskisoq nunjiek.

John: Net tala’lisip te’sipow ketaqalkiteskmaskek ktlmaqan ktunk?

Hughie: Ala’tuap tmi’knatp na elapeka’taqip wunjek. L’pa elmiku’te’kaq tujiw apaji-qama’sit. Ketu’ ne’pa’yin na ni’n ne’po’ltis telimk. Kis-kina’mte’kaq na te’sipowaq, mu app tekteskawekaq.

Nuji-pipanikesit: Mu elam?

Hughie: Moqwe’, ntlu’tewamuksitaq na te’sipowaq.  Mikwite’lmt John Beatono’q?

Nuji-pipanikesit: E’e, mikwite’limk.

Hughie: Wessua’lapnl tmaqan aq saqanqatesink kejikiaq. Wejueyap. Na’sik weliaq wela’matultiekik te’sipowk. Ne’kaw weleyaqik. Na nekmaq pasik ta’n weji-ksite’kipnaq, aq l’pa ketu’ ne’pe’kipnaq. Wejueywitaq, suel sikteskuitaq na telimsi ne’po’ltes ki’l tmk.


A photograph of blacksmith tools.Necessary tools of the trade.
The Inverness Miners' Museum; The C@P Society of Cape Breton.

John: Duncan, tala’lsipnaq kte’sipowmaq, ta’n tekenaq….

Hughie: Mkumie’ja’likipnaq.

Duncan: Angus R. Beaton pekwateluapnaq. Pekiji-kleywataq. Na’sik wantaqapukuitaq mkumie’ja’luj. Ika’pnaq Frank Tracyek. Wesimuktuksiekipnaq. Pasik kis-nasa’tupnl newe’jilitl mkumie’jl na wesimkwap.

Hughie: Ala’likipni’k winqamiksultitki’k, newte’jit mkumie’jk nasa’taqapnik toqo kelpilasit. Na msit koqoey wetnu’kwatk apkwa’lsin, si’st kisna ne’w kewa’likip. Na wunji nekwasa’toq wkwatk aq kiwto’qu’naqiet. Me’si-wsimkwat, George Gould tekweywip. Nsitue’k George, mu tkweywisoq.

Nuji-pipanikesit: Malcolm Sandy elp ala’lapni’k winqamiksultitki’k.

Hughie: Maqtewe’te’waq.

Nuji-pipanikesit: E’e, e’e.

Hughie: Klapis eta eltuapnl sapoqiknn, nuta’qsipnek ki’s sa’q l’tun na’sik mu tela’tekewap.

John: Koqoey net sapoqiknn? Mu nenmu.

Hughie: Piskweteskat te’sipow. Ne’siskl meski’kl jitoqiknn etekl aq taqamoqtek etek. Tujiw taqamoqtek ika’taj setamk na mu kisi-liek tami. Tujiw a’papi-iktuk wkwat wenaqpilmaj jitoqikn-iktuk.


Nuji-pipanikesit: Mu kisi-maja’sik?

Hughie: Moqwe’ mu kisi-maja’sik. Nemi’kipnik almilita’jik, alu’naqia’tijik aq altukwu’ltijik, piska’taqn eltaqa’taq wpaqmk na lisma’sitew tujiw lame’k elp eltaqa’taq piska’taqn, eyk mikawe’k tapu’kl piska’taqnn. Na’sik mu l’nim ewekasiwapnl. Kesatmap elukwey, alintiek te’sipow, nemi’siap alintiek te’sipow na’tamiaw ta’pu jel a’qatayik ajiet sqana’skw ke’sk mna’q mkumie’jk kisi-nasa’tuaq.

Nuji-pipanikesit:  Aji-naqamasiaqsip nasa’taj mkumie’jk ta’puewey?

Hughie: E’e.

Nuji-pipanikesit: Eykik etuk jel jipaqo’ltijik. We’kwata’sultijik.

Hughie: Pukwelk na etek ta’n tel-maliamuj te’sipow. Amujpa weleyat. Amujpa etlipullut aq menaqaj weskumut. Aq mukk elam jipalaw, maw mu klu’ktnuk wsitqamu’k nekmowey. Lie te’sipow, l’pa kikjipukua’si na kjijitutew mu jipalawt.

John: Talitpiesni’k na newitki’k wenki’k ta’n wte’sipowmuaqi’k mu mkumie’ja’tuawtipni’k. Telue’tip tapuiskeksipnik jel ta’pu te’sipowk eksitpu’k toqo pasik newtiskeksijik jel ukmuljin kisi-mkumie’ja’lsipnik.

Hughie: Newtiskeksijik jel ukmuljin, na newitki’k amujpa mimatui-l’mita’pni’k.  E’e, na’sik tel’te’tm newtiskeksijik jel asukom kisna newtiskeksijik jel l’uiknek maliamkipnik elmi-eksitpu’kwek.

Nuji-pipanikesit:  Elmi-kiskikek?

Hughie: Telimul kaqi-mkumie’ja’likipnik, mi’soqo newtiska’q ajiet sqana’skw mu eymu’tikipnik te’sipowk, newtiskeksipnik te’sipowk piskwo’lujik a’qatayik ajiet sqana’skw. Ketu’ Nipialasutmamkip. Elukewkipnik msit mita mu kisi-aji-alame’skewulti’tisoq tetuji sesupe’kip! Msit tami mkumi.


Tmi'kn kisitoq klaptan.Tmi'kn kisitoq klaptan.
The Inverness Miners' Museum; The C@P Society of Cape Breton.

Mildred: Talawtiksip tujiw, mkumie’jk naso’tuj te’sipow?

Hughie: Awsami-anawtikip. Elukwaljik mkumie’jk, ila’lijik aq naste’jik, pekwatu’n 85¢.

Mildred: 85¢ te’s wkwat kisna wjit newkl wkwatl? 85¢ mawa’tumk?

Hughie: Aq $1.60 wjit pile’k #2aq.

Nuji-pipanikesit:  Net tujiw poqji-lukwenek ki’l?

Hughie: Atel poqji-lukweyanek? E’e. Msit suliewey, apankitmumk mkumie’jk, pleku’l, aq klmuejuapsk. Pkwatuk $35 kiskuk.

Nuji-pipanikesit: Na wiaqpijik mkumie’jk, amujpa apankitmnik mkumie’jk.

Hughie: E’e.

Nuji-pipanikesit:  Mu pukweliskunmawun wjit ki’l?

Hughie: Moqwe’.

Nuji-pipanikesit:  Na tela’tekemk ktu’ milesimk.

Hughie: Mu mekawtikek pekwatuanek.


Nuji-pipanikesit: Na’sik kiskuk $50 pkwatus wen naso’laj mkumie’jk?

Hughie: Pkwatuk katu $35. Mu etlite’tmu kis-tl-teluaq mkumie’jk kiskuk wjit …. Kis-naso’likipnik ton kmumie’jk newtipunqek kisna piamiw. Apu’kwetuapnik 22 kegs. Epijik 100 te’s keg, aq kaqi-naso’likipnik pasik weskwiepnik 2 kegs. Eliaq 250 pounds te’s keg. Ha! Elnmte’mapnl pleku’l tapuiskekipunqekl jel ne’w.

Nuji-pipanikesit: Maltejuey ala’tu’sip?

Hughie: I’ keskukkipnek aq meski’kipnek na’sik te’sik temsmumk aq kelpilmumk klapis kaqi-apsa’sikip. Kelu’kek na ula maltejueyek.

Mildred: Ne’kaw newte’ maltejuey ewe’wmu’sip?

Hughie: E’e, wesko’tmanek tapuiskekipunqek jel ne’w. Aq ma’ we’jitu app tetuji kelu’k… Pukwelkek sqna’qeweyek naste’k. Naste’k mena’qikwatekemkewey-iktuk. Me’ katu pukwelkek lukwaqn kisa’tuanek ewe’wm na maltejuey.

Nuji-pipanikesit: Tami weja’lisipnik mkumie’jk? Tami weji-apu’kwetu’sipnik?

Hughie: Weja’taqapnik Simmonsaq Kjipuktuk aq Donavanaq Amherstik. Pukwelk etekip Donavanek. Na’tamiaw $1500 tel-tepawtik weja’tu te’s newtipunqek. Pukwelk na wjit na tujiw, Sqna’qewey anawtikip.

Nuji-pipanikesit: Metue’ksip jijuaqa teli-msnuj kelu’sit waxmaney klmuejuapskw.

Hughie: E’e maw-klu’sit klmuejuapskw, kis-wekasi ta’n tel-milamuksit. Msit, Invernesskewey klmuejuapskw, Qame’kewey klmuejuapskw, Mulapukuekewey klmuejuapskw maw-klu’sit. Tui’knek ta’puewey.

Nuji-pipanikesit:  Koqoey wjit newte’jit klmuejuapskw aji-klu’sit jel pilue’k, aji wl-pisawet?

Hughie: Ta’n na telamuksit klmuejuapskw, maw-klu’sit klmuejuapskw, mu eyknuk supuliewey. Aq mu eyknuk smalkiewey. Supuliewey aq smalkiewey metue’kl teli- ankua’qa’tumk. Kjijitutes, kisi-ankua’qa’tisk tapaqne’l nemjinoqtekl kisna ta’n pasik koqoey pasik keskukl kiwto’qa’sikl.


John Beaton kekinau'tekek klaptana wjuja poqiknn.John Beaton kekinau'tekek klaptana wjuja poqiknn.
John Beaton, Little Judique; The C@P Society of Cape Breton.

John: Ala’lisip apoqnmuet etli-ila’qate’kemk?

Hughie:  Elmi kespiaq ala’likip na’tuen apoqnmuin. Mena’laji mkumie’jk mu nata’-naso’laqapnik. Pasik menikwalajik. Kespiaql nesipunqekl kisna newipunqekl poqji-kisiku’eyap aq aptikieyap.

Nuji-pipanikesit: Mawa’tumk, tali-pkija’tekemk mkumie’jk nasa’tuj welmitoq te’sipow?

Hughie: Na’tamiaw newte’jit te’sipow te’s ne’wt ajiet, wel-lukwemk. Ukmuljin te’sipowk newtikiskik, Kelu’k lukwaqn wjit wen, tujiw tepawtis naqa’sij.

Nuji-pipanikesit:  Tale’k poqji-lukwen?

Hughie: Atel kisapniaq.  Ika’tatimk klmuejuapske’katik ta’n wen maw tmk ika’tew. Newte’jit telimajl wikma’jl i’tew,  na ktik weji-nikani’-ika’t klmuejuapske’katik. Pekisink niknaq toqo ni’n kise’nikeyap, na mu neyata’nuk, pemkopa’sit alamiaqney aq nepasnaq. Wikma’jl pekisinlij nekm nikanqatk, etli-npat alamiaqnewey-iktuk. Jimmy Campbell aq Dan Martin.

Nuji-pipanikesit: Dan Martin MacDonald, tley Harbourview.

Hughie: Tleyawipnaq Harbourview, nepkipnaq.

Nuji-pipanikesit: Hughie, etuk iknmakwe’sip, mu tekteskulnuk te’sipow.

Hughie: E’e wel-iknmakweyas.

Nuji-pipanikesit: E’e.

Hughie: Mu kaqtiana’luksiwap aq wija’qijmk ketaqita’qik mikawe’k kkatl. Miamuj wisqita’sin , kelnmaj te’sipow wkwat, ta’n tla’sitew, tala’teketew? Kejitu’n pasik menaqaj iloqamj. We’kwata’sij, wettuo’tmn, amujpa ika’lit.


Nuji-pipanikesit: Ki’s amujpa punajeyasip newte’jit?

Hughie: Moqwe’, l’pa je mu newte’jit. Mu iknmuaqik wiswikneminew.

Nuji-pipanikesit: I’ lukwatmu’tipnl kiwto’qa’sikl elp?

Hughie: Jitoqmapnl puljikn aq kiwto’qa’sikl. Kltaqpilaqn saputloqwa’sik kiwto’qa’sikl aq elp etekip wisawoq, mu nemitu’n wisawoq lapilask-iktuk. Na i’ msnmapnl aq tepi’ketuan aq naso’tuan. Jitoqman. Ewe’wm mulin klapaskmn qasawo’qapi, tujiw temasqismn aq maw-jitoqnmn.

Nuji-pipanikesit: Ula na wjit rubbere’l kiwto’qa’sikl.

Hughie: Rubbere’l kiwto’qa’sikl.

Nuji-pipanikesit: Naso’tu’sip elp sqna’qwey, ketl?

Hughie: E’e.

Nuji-pipanikesit:  Ta’n net kisna tale’ksip, poqji-wekasimkisn rubbere’l kiwto’qa’sikl?

Hughie: O’ na’tamiaw newtiskekipunqekl jel na’n kisna tapuiskekipunqekl. Mawi mtue’k nasa’tumkl walqusasikl lame’k kiwto’qa’sikl.  Mesnmn taqmoqa’tumkewik na amujpa mawikma’tu’nl. Tujiw etek “divot” walqusasik-iktuk, na amujpa newte’ telikk nkutey kiwto’qa’sikewe’l, mu kisi-siptaqa’tu’n kisna apsa’tu’n. Amujpa kejitu’n ta’n tl-tmsitesk tujiw mawikma’tu’n ta’n etekl ne’siskl pkesiknn. Keknue’k tela’tumk. Kiwto’qa’sikewey elp amujpa eliaq anapiw. Nesiskekipunqekl jel na’n awsam-kejikaw weskwijinuias etuk. Amujpa menaqajewa’simk mawikma’tekemk. Mu nta’ mawikma’tekewun na mu nuta’nuk tl-lukwen.


Eltoql ksawogl wjit wheelt.Eltoql ksawogl wjit wheelt.
John Beaton, Little Judique; The C@P Society of Cape Breton.

Nuji-pipanikesit: Na poqji mkumie’ja’lijek te’sipowk punajo’tmu’sipnn tapaqnn?

Hughie: Tetuji attikna’si mu kisi-ajituapnl. Pile’l tapaqn eltuapnl. Ukmuljin pile’l tapaqn kisituapnl. Alayjimkwemkewe’l, pe’nta’tuapnl app kutputie’l aq msit koqoey.

John: Mkumie’jk naso’tasipnik te’sipowk Kaqwiamkek atel etli-ikatne’wemk panta’sikek na’te’l.

Hughie: E’e.

John: Istue’k mkumie’jo’luj nikatne’wet te’sipow aq elukwetumk te’sipow?

Hughie: Amujpa tetpaqikijik. Nikatne’wet te’sipow mkunie’jmk amujpa tetpaqamikijik. Eykik te’sipowk taqamoqa’sikl wkwatl pemtukwi’k. Na taqmoqa’sik wkwat na newte’ wkwat nastesk setamkewey wkwat. Ne’wt te’sipow pemjiklika’t pessik wkwat.

Mildred: Aji naqaqji’jit mkumie’j aq ktikik?

Hughie: E’e aq elp eykik aji-ksikulkik aq anapiw aji-naqaqji’jit. Tujiw kwlaman tetpaqamikitew ika’tu’n mikekn lame’k.

Nuji-pipanikesit: Talkilkik mawkilkik mkumie’jk, ukmuljin ketl?

Hughie: Ne’w kisna na’n telkilultijik maw-pukwel-we’wkipnik. I’ lukewkip Dr. Claw, Invernessk, mkumie’jo’taqik wtue’mk. Mkumie’ja’taqapn wte’sipowml na na’kwek netui’skejek. Nikatne’wep toqo kespu’tup.


Mildred: Mkumie’ja’lsipnik meskilultijik elukwetumkik te’sipowk nkutey “Persianaq?”

Hughie: E’e.

Mildred: Katu Clydesdaleaq? Eykisnik?

Hughie: E’e pukwelki’k. Tkesnuk weja’lujik wasewultijik. Wunaqiatultaq. Etlewistuekip ji’nm tley Saskatchewan ta’n etli-msnujik ula te’sipowk. Telimkip mkumie’jo’likik. Telimit elue’wien etuk. Mu ni’n kikja’siwanik.

Nuji-pipanikesit:   Ula te’sipowk se’so’ltite’wk?

Hughie: E’e, etli-msnujik memke’kl Tkesnuk. Nanaykl teltelujik tujiw wejkwikimujik tett, tapuiskekaykl telawtukemkik.

Nuji-pipanikesit: Tali-pkije’k tel-lukwe’sip? Mkumiejo’teken.

Hughie: Nesiskekipunqekl jel na’n.

Nuji-pipanikesit: Nesiskekipunqekl jel na’n tel-lukwe’sip?

Hughie: E’e ne’kaw tel-lukweyap. Ketu’ msikue’keyap kisna te’sipowmanl. Na’sik Awnaqa nesiskekipunqekl jel na’n ewe’wm patkwete’kn.

Nuji-pipanikesit: Katu telo’tmu’sip poqji-piluamuksijik wenik wtue’muaq?

Hughie: Pekisulujek tke’snukewaq te’sipowk na kaqi-jikla’lupnik pilue’ki’k.

Nuji-pipanikesit: Wenik nenaqik telimipnik, Inverness i’ ala’la’tipnik mawklu’sultijik te’sipowk.

Hughie: E’e, teliaq na.

Nuji-pipanikesit: I’ l’kima’tisnik Pastunkewa’kik.

Hughie: E’e.


Masi'n ika'toq qsawo'qapi wi'l.Masi'n ika'toq qsawo'qapi wi'l.
John Beaton, Little Judique; The C@P Society of Cape Breton.

Nuji-pipanikesit: Ki’s sa’q na ula wesku’tmu’k.

Hughie: Weji-apu’kwetu’tipnik Tkesnuk. Etekip lukwaqn wjit msit wen. Mu ne’kaw elukwek wen na mesnik maqatewey lukwaqn.

Nuji-pipanikesit: Na Tkesnukewa’jaq te’sipowaq alsumkipnaq, tepawtitaq. Na’sik koqoey wjit te’sijik metu’lamultisnik kisna poqji-mtu’lamultijik ne’wt pekisuluj.

Hughie: Mu naqalo’tmi’tik telikiskik tett.

John: App na’tukoqoey piluey ewi’tmu’tip ta’n tela’taqatijik, metu’lamultijik kisna wsitnuksiwal elnmikwekl?

Hughie: Wsitnuksiwal elnmikwekl. Mu menaqaj musiksasinuksipnl na elnmikwekl.

John: Talki’k mu we’tue’nuk ta’n elnmte’mn pleku mkumie’j nasa’lut?

Hughie: Mu eta meski’ktnuk. Na’tamiaw ¼ mtijiney etek pasik.

John: Ki’s elnmte’mn pleku ta’n…

Hughie: Moqo tata’n menaqaj jiko’tmap mu tla’siktn.

John: Katu ki’s weji-siawi-aska’sit te’sipow?

Hughie: Niskam!

John: Iapjiw?

Hughie: E’e, kisi-siawi-aska’sit elmiaq awsam-knekk l’nma’sik pleku toqo mjikey pija’sik.

Nuji-pipanikesit: Metue’k lukwaqn.

Hughie: Kelu’k, ksatmn ta’n tel-lukwey.

Nuji-pipanikesit: Ketloqo, ta’n tujiw pekisin etli-ila’kute’kemk ki’s na’tamiaw asukom te’sipowk nikanqatmu’tijik maliaman ?

Hughie: Jijuaqa na’tamiaw tapuiskeksijik jel ta’pu nikanqatmu’tijik maliamuksinew.


Nuji-pipanikesit:  Mu kesnukulnukis kpaqm?

Hughie: L’pa mna’q kesnukuinuk npaqm teli-pkiji-tl-lukwey tlia’j na mkumie’jo’tekemk paqjuikin mi’soqo wela’kw. Ne’wt Dr. MacLellano’q, mal’pale’witaq, iloqaptik npaqm, na pasik teluep “we’ ” ta’n tujiw kisi-iloqaptikek npaqm, mu kejitu ta’n tli-ksua’tutes- klu’ktn npaqm kisna moqo. Melkiaqasit wen na tel-lukwet, na na’msit kis tluetis. Kelu’k lukwaqn wen kinu’tmasij nqasi-mkumie’ja’teken, pukweli-pkwattekes kiskuk.

Nuji-pipanikesit:  Tami etl-kina’mut wen nike’ tl-lukwen? Etekl pukwelkl ta’n wen tl-kina’masis teli-mkumie’ja’tekemk?

Hughie: Moqo.

Nuji-pipanikesit:   Etekl kina’matnewo’kuo’ml ketl?

Hughie: E’e etekl.

John: Telte’tm etl-kina’muemk ika’taqutewemkewey kina’matnewo’kuo’m.

Hughie: Amujpa wetnu’kwatm tel-lukwemk. Tujiw ne’wt kisi-ntawa’qa’tu’n na ekitmn wi’katikn anku’kina’masin. Pukwelkl wi’katiknn kis kitman.

John: Tal-kis- pqoji-tl-lukwe’sip ki’l?

Hughie: Pasik skimtuk poqji-tl-lukweyap, ami-kjijituap ta’n tel-lukwemk.

John: Toq-lukweyoqsip piluey klaptan?

Hughie: Moqo.

John: Mna’q l’pa wet-lukewsip klaptanewo’kuom?

Hughie: Moqo, mna’q etl-lukweyap. Ekina’masiap ni’n, metue’kip. Maw-wljewiaq na tel-kina’masimk, skimtuk elukwatm koqoey. Na’sik mawikma’tekemk na nekmowey mawi-mtue’kip. Mawikma’lut mkumie’j tujiw ika’lut puktewsin. Mu tetpaqi- mawikma’luksik ma’ wltesinuk, amujpa menaqaj mawikma’lut.

John: Mita puktew ewe’wmn ta’n tel-lukwen, ki’s nu’kwa’q ta’n etl-lukwen kisna suel nu’kwa’q?

Hughie: Moqo, na’sik ne’wt poqitikney poqtamklekip mita sa’qewey na mente’mekip tujiw piley eltasikip.


Masin naso'toq lapl wheeliktuk.Masin naso'toq lapl wheeliktuk.
John Beaton, Little Judique; The C@P Society of Cape Breton.

Nuji-pipanikesit:  Ketl i’ l’tu’sipn lisqeikn, Hughie?

Hughie: E’e.

Nuji-pipanikesit:  Tal-kis pqoji tl-lukwe’sip?

Hughie: Apoqnmaqip nujjaq. Ne’wt nankl kisituekipnl newte’jk ekntie’wimkewey. Amujpa awnasa’tekeyekip, tapusijik ji’nmuk wijikitijik nepkipnik. Newte’jit elisma’lut lisqeikn-iktuk ke’sk piluey aji-wutqutalut.  Dan Angus aq Big John wjiknamuaqi’k. Melkiknaq ksnukwaqn ika’qsip tujiw.

John: Ta’n net? 1918ek kisna 1919ek?

Hughie: Tetlite’tm 1919ek. Nutqweyap. Na tujiw nujjaq ekina’muip ta’n tel-tmsmumkl aq poqji-newtituapnl na’tamiaw 15 tewijeyanek. Ne’wt nutasiap …ketlamsitmn kisi-amalsiktmat wen?

Nuji-pipanikesit:  E’e, ketlamsitm.

Hughie: Nutmap ni’n aq nujj wetewapaqte’keyek, naste’mek a’tla’wekney lisqeikn-iktuk.

John: Koqoey nasa’tuoq lisqeikn-iktuk?

Hughie: A’tla’wekney. I’ tlituekipnl lisqeiknn wenji’kuo’mji’jk toqo teke’kip, na’tamiaw “22 below”, mu kis-naste’muek a’tla’wekney mita awsami-tke’k, na piskwa’tuap etl-toqtemkewo’kuo’mk kisi-pqonitpaqia’q. Aji-npayap na nutm wetewapaqte’ket na’tuen, Na elkomiktaqik nikmaq, pipanimkik ki’s kisi-npasmita’new. Eymap pektaqi-pkewe’k etl-toqtemkewo’kuo’mk na nutmap wetewapaqte’kemk. Newte’jk ekntie’wimkewey pemiaq anqunte’map lisqeikn, telta’q kisa’tu nkutey ta’n nutmap etl-toqtemkewo’kuo’mk.


John: Wenaq nepkisnaq, nenasipnaq?

Hughie: Mu mikwite’tmu, telte’tm Donald Steven wkwijaq.

Nuji-pipanikesit: Donald?

Hughie: Telte’tm. Kejitu katu kisitaqapnek lisqeiknmek. Na’tamiaw 17 kisna 18 lisqeiknkl kisituankl.

Nuji-pipanikesit: Koqoey ewe’wmn eltu’n lisqeiknn?

Hughie: Mu etenukipnl napuikaqne’l majulkwatmn.

John: Ketloqo wen elisma’lus sasqey tujiw nipapiktut?

Hughie: E’e. elisma’lut sasqey.

Nuji-pipanikesit: Mu teltenuksipnl lisqeiknn nkutey nike’ kiskuk?

Hughie: Moqo, Amujpa mawika’lut npuinu ta’n tujiw pija’lut lisqeikn-iktuk.

John: Net pasik ne’wt amalsiktma’sip?

Hughie: Na pasik tujiw nutaqap skite’kmuj. Na’sik l’pa tetuji wl-nutmap, toqo mu kejituap ta’n koqoey mi’soqo lisqeikn poqji-anqunte’manek.    

John: Net talawtik eltumk lisqeiknn?  Kisi-aji-wltelmumkl se’k?

Hughie: Moqo, mu koqoey apankituksiwekip. (Weskewe’k.) Mu kisi-aji-wlawtinuk aq na.


A photograph of a blacksmith's fire.Highland Village Museum/An Clachan Gàidhealach;
The C@P Society of Cape Breton County.

Nuji-pipanikesit: Sa’q i’ tla’kekemkis net, eltumk lisqeikn.

Hughie: E’e. Apoqnmuemk. Kisituan na’tamiaw 17 kisna 18 lisqeikn. Maw kespitu, etlituap lukwaqno’kuo’mk, na metoqiey pkewe’k toqo lisqeikn etek ke’kwe’k. Na metoqiey nemiskm na’tukoqoey na ta’n tujiw apaji-so’qiey na’tuen elisink lisqeikn-iktuk. (Weskewe’k)

Nuji-pipanikesit: Tali-pkijitumk lisqeikn ta’n tujiw poqjitu’nek?

Hughie: Kisitumk lisqeikn a’qatikiskik, kisna me’ kijka’ aji-pkije’k. Aq elp pilu’ki’kl, 1000 kisna 1200.

Nuji-pipanikesit: Ala’tu’sip ta’n tel-nikatekemk?           

Hughie: Moqo, pasik enkatmap telisklmaqnat wen. Kejitu’n eta … enkatmn, tujiw ela’kitu’n sasqey.       

John: Elie’sip wenji’kuo’m aji-nikalt npuinu?     

Hughie: Enkalt npuinu.

Nuji-pipanikesit: Mu talte’tmuwsip maliamjik npuinu’k?

Hughie: Moqo. Klapis peji-pipanimuksiap panta’tun etlitumkl lisqeiknn Hawkesbury. Ki’s ala’tu’tip wasoqa’tekemkewey.  Tlitun lisqeiknn Hughie MacDonaldek. Kelu’sitaq ji’nmaq, Hughie MacDonaldo’q. Menuaqalipnaq lien na’te’l aji- panta’tun etlitumkl lisqeiknn. Na’sik ki’s tujiw pukwel-lukweyap mkumie’jo’likik te’sipowk.


Nuji-pipanikesit:  Ki’s enqa’sin pemi-mkumie’ja’lij te’sipow pe’ temte’mat na’tuen wusapun?

Hughie: E’e, Kaqi’sk.

Nuji-pipanikesit: Tala’teken katu tujiw?          

Hughie: Api’s ketu’ amalkaltimk. Pukweltaq e’pite’sk pejita’jik, newte’jkek na’kwek na’tamiaw 19 te’sipnik pejita’jik. Attikna’simk, mkumie’ja’lijik te’sipowk aq e’pijik temasqite’maj wusapunuew.

Mildred: E’pijik elp?

Hughie: E’e. E’pijik menuaqatijik ilikwatmuan.

Mildred: Ula na na’tamiaw 1926ek kisna 1928ek, ketl?

Hughie: Amuj etuk.


A photograph of a blacksmith's forge.Highland Village Museum/An Clachan Gàidhealach;
The C@P Society of Cape Breton County.

John: Etlewistuekip Mary Ronald, kejitoqip wejkwitayek na telimip ne’wt elies aji tmte’mn wusapun na to’q enqa’si’sip pemi-mkumie’ja’lit te’sipow pe’ temasqite’mat wusapun.

Hughie: E’e.

John: Telimip welteksip wusapun kistmte’majek.

Hughie: Mu wen piluey eymukip, temte’muet.

Mildred: Tami etl-tmasqite’majik, ta’n etli-ila’kute’kemk?

Hughie: E’e.

Mildred: Na’te’l?

Hughie: Pejita’tijk etli-ila’kute’kemk na etl- temasqite’maqik na’te’l.

Ula aknutmaqney mawi-amskwes ewikasiksip Chestico Historical Society. Newsletter aq weja’tup Chestico Museum and Historical Society of Port Hood. Nuji-pipanikesite’w John Gillies, aq pilue’k naspultijik Historical Society elp pipanima’tisnl koqoey Hughie Beatonal. Aknutmaqney elukwatmumkis kesik,1980ek. Aknutmaqney ewi’kiksip Debbie MacNeil aq mese’k weja’tasitew Chestico Museum and Historical Society.

WorkThroughTime LogoDownload a PDF version of this story. [file size = 464 KB]


 


© C@P Society of Cape Breton County, 2009

Site Map