Work Through Time: Cape Breton Stories of Land & Sea

Nipk pitu'paq.
The C@P Society of Cape Breton.

Barry Bernard: Mawi amskwes aji-kate’keyanet, wije’wkip niskamij. Nipkip, tluek Nipniku’s kisna Peskewiku’s. Telimip naji-kisakaja’tun walipot. Kejitoqsip elmi-wela’kw paqawipkitew, ma’ weju’sninuk. Kisi-kiskaja’tuanek walipot, telimit lukwate’n miman. Eskmayek mi’soqo piskiaq. Tetuji paqawipk, samqwan nkutey wenju’jaqamati. Ewe’wmek wasoqnmaqn saqsikweyek. Kiwta’siek qasqe’k Pitu’po’q- We’koqma’qe’l. Na’tamiaw 6 kisna 7 elika’timk tel-temik samqwan, nemiujik kataq lampo’q. Mu tatqi-msnaqik kataq. Telimit ni’n wjinu’kwatmn, na’tamiaw metlasiska’q wetnu’kwalsi ke’sk mna’q ne’pa’q katew!

Keknue’k ta’n tel-kate’kemk. Amujpa kiskaja’tu’nl niko’ql aq tetapua’teken kate’ken. Na mawi-amskwes kate’keyap. Ta’puewey kate’keyanek na nipkek, atel eksitpu’ktip. Pilui-ktanujik kataq, mita alisukwiek paqawipk. Ke’sk pemisukwimk, nemi’jik kataq kaqamultijik nkutey qata’skwl.

Kate'kmekewe'l nikoql.
The C@P Society of Cape Breton.

Pipanimk Niskamij, “Koqoey wjit kaqamultijik? Koqoey wjit mu elisulti’k?” Telimit, “Eskmatmi’tij wilu’ew.” Kesi-eksitpu’k, nmiatisk kataq kaqamultijik nkutey qata’skwl. Amujpa eskman. Kimteskajik, kiskaja’tu’nl nikoql. Nikoql wejitasikl tapu’kl kmu’jl, kini’skwik qasawo’qey sum’kwati nastek mikawe’k. Na’tamiaw 2 ½ mtijinn teliske’k pantetek nastek kini’skwik qasawo’qey sum’kwati. Ta’n tujiw me’te’j katew, siaw-me’te’mn elqanatek, eskmalt katew kiwto’qapilsin sum’kwati kisna kmu’j tujiw na’taqama’lit walipot-iktuk. Awsami awnasa’sin apaji-pqwasietew, na amujpa eskmalt kiwto’qapilsin kmu’j. Amujpa ankaptmn ta’n telo’ltisni’k mi’kmaqi’k. Nkutey nike’ kate’kemk, kisna ketantekemk kisna ekwitamemk, weji’kinu’tmasin kniskamijk kisna kujj. Tel kate’kemk niskamij ekinu’tmuap nujjl tujiw ni’n, tujiw nike’ ni’n ekina’maqik nkwisk. Ajipjutm nkwis siawa’tew ta’n telo’timk, kina’muataq wkwisk aq nekm wkwiskw. Mi’kmawey na telo’timk ekina’muemk ta’n teli-sapawsimk, tela’tekemk aq tel-we’wmumkl lukwaqne’l ta’n tel-kina’muksin wjit ketanuj nme’jk, lentukk, tia’muk kisna apli’kmujk. Wije’wm ta’n telipunqekl.

Calum: Tali-pilua’sikl lukwaqne’l wejkwikwen?

Barry: Kiskuk kisteltesk nikoql E-Bay! Pukweli-wktapia’tijik aq ewe’mi’tijk nikoql ketana’tij plamu’k. Wejkikweyanek We’koqma’q, i’we’wmekipnl na’puktaqnn plamue’ka’tiek. Nasa’tu’n na’puktaqn kmu’ji’j-iktuk, ta’n tujiw nemi’t plamu, kla’qij saputloqa’taj wunji. Tujiw wisqiw wenaqeken kelnmn na’puktaqn tujiw eleken kmu’j aq na’pu’ktaqn qasqe’k, Jijuaqa kwetapia’tiek-ewe’wmek kinikwek kmu’j kisna nikoql, ta’n koqoey kisitu’n tujiw sipaqate’t plamu, tujiw ne’wt kisi-sipaqate’j plamu naqtmn siaw-nastektn kmu’j, klapis na plamu npitew. Na i’ tla’taqtiekip, na’sik kisi wekasin elp weti, kisna mkikn kisna eltu’n kmukkn.

Pem-pilua’sik ta’n telo’ltimk, nemitu pilua’tekemk koqoey na amujpa ekina’masin piley tela’tekemk ula wsitqamu’k. Etek naji-wisqate’kemk ketamtekemk aq naji nqamasiaq. Na pem-pilua’sik koqoey amujpa elp wen ekina’masit piley koqoey.

Eluka'nk Bras d'ork.
The C@P Society of Cape Breton.

Nemitu pemi-aji-tkle’jijik kataq. Wejkikweyanek kaqi-tepiepnik kataq. Kaqi’sk wenik wissukwa’tij katewapu’l kisna pqwasaq. Kiskuk awije’jijik wenik siawitu’tij ta’n telo’timkip, aji-kate’kemk aq wi’kipaltimk. Kiskuk keknue’k telatalumk.

Pem-pilua’sik telo’lti’k, winamukwa’tu’k samqwan pitu’po’q. Etek nike’ ksnukwaqnn mesnmi’tij kataq pitu’po’q, juji’j nasa’sit mentank toqo mu kisi-wtapiek katew ktanteken. Mu te’sik kataq nkutey amskwes. Mu kejitu tla’tekektn ketmaqseto’jik kisna mejike’k samqwan, na’sik mu teli-nqamasianuk ketanuj nike’, nkutey amskwes. Mu te’si’k nuku’. Mu nikwenuksi’k kataq Unama’kik. Telta’sulti’k i’mu’titaq iapjiw, na’sik mu telte’tmu ni’n. Amujpa ankaptasik ta’n tlikwenaten kataq apaja’luksinew.

Wjit ninen, kataq ewe’wupnik nepisimk. Wejkwikweyanek, kesnukwaj wen, nukmijinenaq l’tutal katewapu’l, pitew nepa’luek. Mu kejitu ta’n koqoey etek katew-iktuk, na’sik weja’tu’tip npisun.

Tmi'kn ewekasimk pqwi'kneltumk.
The C@P Society of Cape Breton.

Calum: Kaqi’sk malqumjik kataq?

Barry: Kespi-msipkik tapu’kl ekntie’wimkl pemiaql. Kaqi’sk malqumkik kataq kisi-pkwatuan. Kate’kewsi, pukwelkwitamey. Kesatm ekwitamey, atlasma’lik. Eltuan mkiknml. Ela’likik nkwis aji-kwitamtinen kisna kate’ka’tinen. Ta’n pasik telamu’k ekwitamemk, ela’likik nikmaq, mita nkwisk kesatmu’tij ekwitamtimk aq mu nekmowey ekina’muemit kina’matnewo’kuo’ml.

Naji-kwitmeyekip nkwis, telimkiip, “Ne’patu’k koqoey malqutisnuk”. Ne’pe’kitipnik atoqwa’su’k, ki’sikitipnik nu’te’lmaqn-iktuk, aq weloqatalekip. Wjit nekmow, ula koqoey mu weja’tu’tik kina’matnew’kuo’mk. Ekina’mat tel-mimajimk kisoqe’k. Kiskuk msit wen eliet Wal-mart kisna Sobeys kisna Lo-food. Mu pukweluk wen elita’suatk maqamikew. Wejikweyanik apli’kmujk. Niskamijewitki’k pa’skite’ketki’k aq loqte’kniketki’k. Tekweyaqek niksamijewitki’k loqte’knika’tiek, ekwitamtiek aq ketantaqatiek, aq weji ktaqamitayek.

Eltuekipnl tmi’knatkwl, apjunn wjit pike’ksil, aq pa’skitl tujiw alankua’tiekl. Ala’tuekip malsano’kuo’m ta’n etlankua’tiekl pa’skitl. Mi’kwite’tm Pastunkewaq pejita’tijek nikmaq attelmi’tijl pa’skitl. Na telituekip mimajuaqnminen, pa’skite’ka’tiek.

Mknmi jikla'tun pqwi'kniktuk.
The C@P Society of Cape Breton.

Ala’likitipnik ki’kli’kwejk, ni’n maliamkipnik. Aq elp weskweyaqitipnik kulkwi’skik aq ika’taqn. Mu pukwelk suliewey pekwatuekip, awnaqa sa’se’wultiekip. Eykipni’k almantiewaqi’k We’koqma’q. I’ sa’se’wultiekipnl wa’wl wjit kamikl. Na tel-kina’masiap aklasie’wi’sin mita mu eliewap kina’matnewo’kuo’m mi’soqo 13 tewijeyanek.. Telo’tmas metui’sultijik. Mawi-mtue’k ekina’masimk aklasie’wi’simk.

L’nui, na’msit nutmap na L’nui’simk. Piltuo’tmap aklasie’wi’simk. Ke’sk pem-kina’masianek, nsis nesutmalsewip. Mawi mtue’kip kina’matney ta’n tujiw poqji-kina’mua’tijek wenjui’simk toqo ki’s kitnmay aklasie’wi’si. Menuaqalipnik kina’masin wenjui’simk. Amujpa telimkipnik, “Mu ula elukwenuk wjit ni’n”.

Kiskuk ankaptmn kina’matnewey l’nue’katik, ala’tu’titl kina’matnewo’kuo’ml wutanmuaq, ekina’mujik puktaqi l’nui’sultinew. Kisi-l’nui’sultijik ta’n tett eymu’ti’tij. Welkaqnik, mu maqeyuksi’k kisna penoqo’tasi’k. Wejkwikeyanek ni’n nemituap penoqo’tasimk kina’matnewo’kuo’m etek aklasie’w-iktuk We’koqma’q. Mu kesaluksikipnik l’nu’k. Metue’kip etl-kina’masimk na’te’l.

Kesik, kataq ne’pitijik msisku-iktuk. Elisultijik na’te’l mi’soqo tupsi’k poqji saqlia’tij. Niskamijaq i’ tlimipnaq, skmal tupsi’k pqoji-saqlia’tinew. Na tujiw kataq tukia’titaq.

L’nu’k ta’n nata’kate’ka’tijik nenmi’tij ta’n kelu’k etl-kate’kemk. Ekinua’tuip nujj, aq nekm weja’tuap wujjl aq wejkwa’taqnik tela’siksip. Nujj aq nekm wujjl aq wniksamijl newte’ etl-kwitamtijik wejkwa’taqnik. Ta’n etl-kwitamtiek ewe’wmumk ki’s piamiw kaskimtlnaqnipunqekl.

Barry poqji kate'ket mupase'nuk mkumi.
The C@P Society of Cape Breton.

Ta’n koqoey maw sespete’tmek, na ta’n teli-anko’tmumk wsitqamu. Ne’kaw ankite’tmn. Knki’kuk aq kniskamewijik telimiskik mukk kaqta’w mime’jk, “wjinu’kwalsi nqatmuan ktikik wenik.” Na mu weji-kaqta’wjik ta’n eymn. Ala’tu’n newkl kisna nankl ta’n etl-kwitamen, kejitu’n ta’n tett lietisk kwlaman ma’ kaqta’wjik tami newte’jk. Apoqntmn wsitqamey iljo’ten.

Siwkw paniaq aq mkumi poqji nujkima’q aq tupsi poqji-saqaliaq, na tujiw kataq tukia’tijik. Eskmamk newte’jit kisna tapusijik tepknusetk ke’sk mna’q poqji kate’kemk. Na’tamiaw Nipniku’s. Saqsikwa’tijik kiskuk ewe’wmi’tijl wasoqnmamkewe’l. Alisukultimk toqo mu weju’snuk aq paqawipk samqwan, na tel-kwitamemk nipk. Kisna ewe’wmumkl nisaqnn.

Katew nepo't.
The C@P Society of Cape Breton.

Calum: Tali-ktanujik kesik sisku-iktuk i’mu’tij.

Barry: Kesik, pewja’tuek mkumi. Ewe’wmn nikoql. Niktuik ta’n we’kwa’q. Tujiw nastekl ne’siskl kinikwekl. Newte’jk etek mikawe’k.

Eleken sisku-iktuk tujiw ne’tunawen, amujpa natawa’qa’tu’n. Mu naqamasianuk kate’kemk. Ne’wt na’tukoqoey ne’tunmn, kejitu’n me’te’mn kmu’j kisna katew. Na mette’j katew na kiwto’qlikan pqwi’kn-iktuk. Jijuaqa amujpa si’st kisna ne’w tela’teken. Klapis ntawa’qa’tekitisk, amujpa wetnu’kwatm mu naqamasianuk.

Kataq na wi’kuo’ltijik ketu’ kaqtukewik aq wasoqitesk. Wisqisultijik, metue’k kimteskuj aq kesikawita’taq. Na kejitu’n ketu’ na’talikiskik-kaqtukewitew, kikpesatew kisna wju’sitew.

Calum: Ta’n tujiw nipk kate’kemk, aji mtue’k net tepkisamuj kataq aq kate’jk.

Barry: Saqsikwen nipk tepjikamujik. Mu menuekewnik kate’jk, mita aji mtue’k mesnuj. Na’tamiaw l’uiknek te’sipunqekl mi’soqo katew telkilk 22 mtijin. Pasik ankite’te’n ne’pe’j meskilk! Newtiskekipunqekl jel ta’pu teli-pkije’k mi’soqo ne’pe’j nekm. Nipk kisi tepjikeyin ta’n telkilultijik ketanjik, na’sik kesik ejela’tu’n. Mu kejiawt telkilk eyk lame’k pqwi’kn-iktuk.

Barry ewekasi'j wi'katikn kelnatl katewal.
The C@P Society of Cape Breton.

Calum: Kisne’pe’j katew, ketu’ kinua’tuiek ta’n tel-waqama’luj? Tala’lut ke’sk mna’q malqumaj?

Barry: Ke’sk mna’q wi’katikn, i’ we’wmumkip atuomk. Kwilmumk atuomk mita katew na wesase’k na ewe’mumk atuomk weswapja’sin. Maw tmk pantesut. Ta’n tujiw kisi-kaqtliana’luj na temkwest, na’sik mu temsmu’n kata’qi. Tujiw wesuapja’lit aq peskiaqa’lit, Kiskuk ewe’mnumk wi’katikn kwlaman aji wlapjitesk. Peskiaqa’lit tujiw ejikleken kata’qi toqo wius kelo’tmn, ta’n tujiw waqma’lij temasqismatl wija’qijml. Tujiw temasqist aq epipnalt 400 f, na wlawsitesk. Eltu’nl katewapu’l kisna epipnalt. Ni’n wikpik epipnasit.

Peskiaqalatl.
The C@P Society of Cape Breton.

Calum: Koqoey wiaqtmn?

Barry: Pse’sisk aq tapatatk. Na tetuji nqamasiaq. Aq lu’sknikn.. Na ni’n maw ksatm telataln.

Niskamijewitki’k aq ninki’kuki’k tel-kina’muipni’k mu ntui’skaqtman ta’n koqoey ne’patu. Esimuetu’n wutank. Tel-kina’maqik nkwisk kate’ka’tiek, ta’n koqoey ne’patuek, esimuetuek wutank aq ela’taqitjik kisiku’k. Mu netui’skewek ta’n koqoey ne’patuek. Esimuetuek.

Kesik, wije’wuksiekik wenik ketu’ kate’ka’tijik. Wjinu’kwate’n kinu’tmultesnen tel-kate’kemk. Welqatmumk ala’timk kwijmuk kesik. Tlia’j na teke’k aq attikna’timk, welkaqnik elmi kespiaq. Ekina’maqik nkwisk aq witapuaq, ajipjutm siawa’tunew L’nuey.

Telo’tm pemi-ksikasik ta’n tel-kate’kemk. Mu nuku’ te’sik wen elita’suatk kate’kemk. Mu kejitu tla’tekektn mu wikpa’tikik kataq kisna n’tunew ta’n telo’timk kisna metue’k. Nkutey nike’ Essisoqnik, kisiku’k kesiktana’tijik kataq na’sik mu te’si’k nutqo’ltijik wikpa’tikik. Newijik nkwisk aq ajipjutm siawa’tunew ta’n telo’ltimk, ta’n tel-kina’muipnik niskamijewijik aq nujj. Wliatew elp nekmow kina’mua’tij wunijanuaq ta’n telo’ltiek.

Kesik pitu'paq.
The C@P Society of Cape Breton.

Calum: Aji-wljewiaq tewa’timk nipk kisna kesik?

Barry: Aji-ksatm nipk tlia’na klumuejuit, nipk welkaqnik. Kesik awsami tke’k aq aji-mtue’k tel-lukwemk pewjite’mn pase’k mkumi, amujpa ewe’wm tmi’kn. Te’s l’nue’kati, msit wen keknuik ta’n tel-lukwet. Eymu’tijik nata’-ktana’tijik waisisk, nata’-kwitamtijik kisna nata’-netuklultijik. Ekwitamewinu’k, ta’n ketana’tijik plamu’k kisna kataq kejitu’tij ta’n tett pukwelk mime’j. Ktantekewinu’k ketana’tijik ape’jultijik kisna meskilultijik waisisk. E’tasiew wen keknue’k tel-lukwej aq weja’tuaj wikmaq ta’n tel-ktantekemk wejkwa’taqnik.

Ula aknutmaqn weja’tup Barry Bernard. Etl-akutmuksiekip wikuaq Siwkewiku’s, 2009 wjit Work Through Time.

© 2009 C@P Society of Cape Breton County

Download a PDF version of this story. [file size = 404 KB]