Mi’kmawe’l Ktapekiaqne’l Lukwaqnn
Kis-wi’kik Shirley Christmas
Pa’skite’l A’tukwaqnn
E'pit etli sknewat 1904 ek Petotek.
Unknown. 97-170-28008. Beaton Institute, Cape Breton University.
Pemkopit mimatuitasik Elikasuti.
Kisikui’skw ne’kaw attikna’sit.
Ta’n eyk pessetumkl welima’qewe’l msiku’l.
Natawa’qa’teket ekna’toq pem-kaqi-kisitoq pa’skit.
Mu kejituk napukwatmuaten koqoey kisitoq ewe’wmumk pla’stik kiskuk. Pa’skite’kemk, a’tukwemk. Wel-nenkl ula nekmowe’l.
Wtlukwaqn natawa’qa’tekemk, mekite’tasik aq kesiktantasik.
Tami wejiaql? Pasik wkapekiaqn aq a’tukwaqnml
kisi-kinua’tekekl. Menaqajewa’sit aq nata’lukwet,
wktlukwaqn mese’k, ketapekiet ke’sk pem-pa’skite’ket.
Jijuaqa na iloqaptik ta’n kisa’toq,
tujiw siawintoq aq siawlukwet.
Nenk tel-pa’skite’kemk, nekmowey kejitu kis-aknutmuksiap.
Ula ktapekiaqney lukwaqnn ewi’kasikip wi’katikn teluisk “Mawpeltu Wkwisk, Ktapekiaqne’l Lukwaqnn, A’tukwaqnn Aq Aknutmaqnn”. Kisi wi’kiksipnl Shirley Christmas. Tewa’tu’tipnl Capers Aweigh Small Press 1993ek.
ⓒ 1993 Shirley Ann Christmas
Lukwaqn kis-wi’kik Lindsay Marshall
Santi Kaqamit Pittaq Msiku Minikuk
The C@P Society of Cape Breton.
Te’s nipk ika’q tujiw nutqwe’kek assoqoma’sit walipotiktuk. Mekkutat nemiut apaqtuk pema’toq miman aq pskweso’qn, pemiet aji-lukwet. Tal-lukwet: aji-tmasqite’kl msiku’l wjit wenik aji-seta’newultitaq. Newtipukuiti minikuk etli-atlasmit, psweso’qn. Jitoqosit, kelnik wutape’kn. Wju’sn-iktuk pessetumk kisi-tmasqita’sik msiku, tkniewuti pemijuik wpukik aq wsisqunk aq witu’l mi’soqo nispa’q jel niwetesk keskmna’q ika’nuk maqamikewiktuk. Msiku’l kaqi tmasqite’kl pskweso’qn-iktuk. Mawo’ten aq ewe’wten wjit wenik wtupunual wikuom-iktuk. Mawo’ten wjit nu’te’lmaqnn ta’n etlikmiatew pitewey aq tl-ki’siten foursensel. Ma’ koqoey pissuianuk.
Wjit Alexander (Santi) Marshall
Ula ktapekiaqney lukwaqn tumk tewa’tasikip Clay Pots and Bones-Pka’wo’q Aq Waqn’tal - kiswi’kik Lindsay Marshall , tewa’tu’tip Solus Publishing, 1997ek.
ⓒ 1997 Lindsay Marshall
Newijik Mi’kmawe’k Nepiteka’tijik Nkijk
Napukaqn etek 375 te’sipunqekl kjijitaqney,
melkikna’ti, kelu’suti aq nepitekemk.
Ula na newijik Mi’kmawe’k, nepiteka’tijik nkijk
aq ni’n na wkwisual.
Nemioq ula nekm, wtusl ala’tulij klusaqney
malpale’witewuti.
Aq ula nekm, nuji-npitekete’w, mawi amskwesewa’j wapkutat,
nepiteket. Sistewey, kelo’tk sa’qewey kjijitaqn, wtusl nujikina’muetl.
Maw kespiet Mi’kmawey nepitekete’w nkij,
mawintawa’qa’teket aq malpale’wit. Ula na mikmawe’k
nepiteka’tijik nkijk aq ni’n na wkwisual.
Nekmowk na newnemi’kl elpukua’timkl,
newnemi’kl pkesiknn ntinin, wjijaqamijuey,
wtininuey, telkwija’ltimkl aq wksitqamuey.
Msit elqanatekewe’l wesku’tasikl,
Weji-npisianik newijik Mi’kmawe’k
nepiteka’tijik nkijk aq ni’n na wkwisual
kisinpisi, kiskajeyi siawa’sin.
Ula ktapekiaqney lukwaqn mawi-amskwes ewikasiksip Mi’kmaq Anthology, kis-wi’kik Lindsay Marshall, aq tewa’tu’tis Pottersfield Press 1997ek, aq kisi-iloqaptmi’tij Rita Joe aq Lesley Choyce.
ⓒ 1997 Lindsay Marshall
Antle wtmi’knatkwl
Naniskekipunqekl, wiskoq ewe’wk eltoq nikoql, lipkite’knapi’l wjit pa’site’kemk aq tmi’knatkwl. Antle wpitnn ekinua’tekekl ta’n tel-lukwet. Wpitnn wise’kl aq winikkl. Nklamuksis inaqank wtijin pa’sek ke’sk sa’q kelnik waqa’qnikn. Wpitn patatujk attikna’sik kelkik kmu’ji’japi ke’kutek te’sipow-iktuk. Welnasik tmi’knatkw jil-wikasik wtuisunm “A.B.” Te’sikiskik kaqi-kisa’toq wktlukwaqn kisna atel poqji-lukwatk na’tukoqoey piley. Enqa’sik eloqsawemk pasik ta’n tujiw atankuaj. Kisapniaq ki’s alapit. Apsalkikwa’sit ankamatl na’ku’setl. Elmi-wela’kw, pem-walqwasiej na’ku’set keskunasit elmiet.
Ula ktapekiaqney lukwaqn mawi-amskwes ewikasiksip Poems of Rita Joe, kis-wi’kikis Rita Joe aq tewa’tu’tis Abanaki Press 1978ek.
ⓒ 1997 Lindsay Marshall
Ktapekiaqney Lukwaqn Kisitoq Rita Joe
17 Apje’jianek
Kuntewiey apjun waqaqnikn, 1900ek.
Mi'kmaq Resource Centre; The C@P Society of Cape Breton County.
Apje’jianek
I’ apoqnmaqap nujj
eltoql tmi’knatkwl
Elma’tiek weja’tiek kisoqe’k pem-nikatmekl
maskwi, snawey, aqmoq
nujj menapskite’ket
Eloqsawet ewe’wk waqa’qnikn
mi’soqo kisitoq welikk tmi’knatkw,
tujiw njiknam musi’kwatk.
Kaqi kisa’tumk
piluey app poqjituek.
Jijuaqa wapn lukwemk
ni’n kelnm etlamklek lipkite’knapi
wasoqnikewkik
ta’n tujiw kaqoqtek mimey wasoqnmaqney-iktuk.
Eksitpu’k ika’q
nkij welta’sit
mita tetew mijipjewey kiskuk
nujj kisankuaj.
Ula ktapekiaqney lukwaqn mawi-amskwes ewikasiksip Poems of Rita Joe, kis-wi’kikis Rita Joe aq tewa’tu’tis Abanaki Press 1978ek. Ula ktapekiaqney lukwaqn il-tua’tumkis wi’katikn teluisik We are the Dreamers: recent and early poetry kis-wi’kikis Rita Joe aq tewa’tu’tis Breton Books 1999ek.
ⓒ 1978, 1999 Rita Joe
23 Eltuekl Pa’skitl Aqamoqe’l Aq Kmu’ji’japie’l
Putaliewey ptsqikàsik.
The Mi'kmaq Resource Centre; The C@P Society of Cape Breton County.
Eltuekl pa’skitl aqamoqe’l aq kmu’ji’japiel’l welina’q kmu’j. Milika’tasikl kna’taqnn, menaqaj elisqapeka’tasikl, mu koqoey emekwa’tasinuk menaqaj elokwistasikl. Sankewo’ltijik e’pijik elisqapeka’taqatijik te’sikiskik.
Ula ktapekiaqney lukwaqn mawi-amskwes ewikasiksip Poems of Rita Joe, kis-wi’kikis Rita Joe aq tewa’tu’tis Abanaki Press 1978ek. Ula ktapekiaqney lukwaqn il-tua’tumkis wi’katikn teluisik We are the Dreamers: recent and early poetry kis-wi’kikis Rita Joe aq tewa’tu’tis Breton Books 1999ek.
ⓒ 1978, 1999 Rita Joe
Maskwiey Tiàm Wikumuj.
The Mi'kmaq Resource Centre; The C@P Society of Cape Breton County.
25 Elia’tisnik Maskwie’k Wteptaqnuaq
Elia’tisnik maskwie’k wteptaqnuaq, tetuji sekki’sasijik ewe’wmumkl jipiskl jel samqwan kelnmi’tij. Mawo’tu’tijl wel-piatekl nukse’maqnn kwlaman ma’ wikplatenuk wikuom kmu’je’k wtuomuaq waju’ejik lassup kwlaman kis-smataq wikmawaq kisna pej-mittukwa’tijik. Ketana’tisnik waisisk wjit ankuowey, mikekn eltu’tis wutapsunuew aq mkisnk, aqamk, kaqama’tu’tisnl wikuomual aq app nisi’kasnik. Ula koqoey L’nu’k elukwatmi’tis.
Ula ktapekiaqney lukwaqn mawi-amskwes ewikasiksip Poems of Rita Joe, kis-wi’kikis Rita Joe aq tewa’tu’tis Abanaki Press 1978ek. Ula ktapekiaqney lukwaqn il-tua’tumkis wi’katikn teluisik We are the Dreamers: recent and early poetry kis-wi’kikis Rita Joe aq tewa’tu’tis Breton Books 1999ek.
ⓒ 1978, 1999 Rita Joe
Ta’n Telitumkl Kawie’l Lisqeiknji’jl
Peskewiku’s, Kisikwekewiju’s, Wikumkewiku’s aq Wikewiku’s ta’n tujiw maw wetqane’k nipk na tujiw kelu’k maskwi menipqwa’tumk wjit eltumk kawie’l lisqeiknji’jl.
Kwilut kmu’j
ta’n teloqsit nkutey la’taqsun
klu’k maskwi, temsimek
menipqwa’sik, wejku’aq ta’n eym
nike’ ketankitjik kawi’k
nemi’kit matues
misekn anqunte’kit
essatu’naqiet, kiskaja’lajik kawi’k
nkutey tlimuksiek, “Punajeywik”.
Pemapo’qiet wessimkwat
Nike’ ala’tuek maskwi aq ala’likitjik kawi’k
kisitutesnen kawie’l lisqeiknji’jl.
Nata’lukutijik nikmaq wejkwa’taqnik
mawi ntawa’qa’taqatijik.
This poem originally appeared in L'nu and Indians we're called, by Rita Joe, published in 1991 by Ragweed Press.
ⓒ 1991 Rita Joe
L’nuey Klaptan
Antlo Battiste Tley Essisoqnik
Kaqjikatek eyk
elapeka’toq maltejuey
wtukwejan tekniaq
mita eptek etle’nmat
Sisua’qata’q te’s taqtik wskna’qewey.
Pemi-ksika’sik tel-lukwemk
Nikoql, draw knife, waqa’qniknn
Aq lapeso’qn
ewe’wmumk eltumkl lipkite’knapi’l.
Te’sipunqekl ke’sk pem-lukwej
ketapekiewatl Niskaml
aknutk sa’qewey koqoey mikwite’tk
mu nuku’ eymuk, kinua’tuksin ta’n pipanikesip
“Koqoey wjit mu nestmi’tik ta’n teli-l’nui, aq ta’n teli ksikeltm teli-l’nui”?
Ekinua’tekep ta’n koqoey natawa’qatoq na’sik
mu wen nemitukip.
This poem originally appeared in L'nu and Indians we're called, by Rita Joe, published in 1991 by Ragweed Press.
ⓒ 1991 Rita Joe
Tmi’knatkwl netui’sketumkl
Kejitoq ta’n tett Barney’s Riverk
aqamoq etlikutijk wjit telitumk tmi’knatkwl
Aq maw-klu’kl kisitoqsipnl.
Elma’toql kmu’jl
tujiw tema’kittoql aq ilsaqte’kl te’sipow-iktuk.
Tujiw waqa’qanikn-iktuk eloqsawet
tmi’knatkwl neya’sikl
melkapjitl wpitnk
kijka’ nepat
tujiw seskwamkwa’sit
musi’kwatkl tmi’knatkwl mi’soqo wel-musike’k.
Pukwelkl kiskaja’toql ntui’skaqtman.
Na’ku’set sekawa’j welta’sit
L’nu tetapua’lij wktlukwaqn.
Ula ktapekiaqney lukwaqn mawi-amskwes ewikasiksip wi’katikn teluisik Song of Eskasoni, more poems of Rita Joe, kis-wi’kikis Rita Joe aq tewa’tu’tis Ragweed Press 1988ek.
ⓒ 1988 Rita Joe
Pa’skite’kete’w
Nikanite’tk ta’n ketu’ tl-lukwej
tujiw poqji-lukwet
telita’suaqn ketu’maj
ta’n kisitaqn ika’ltj
Kwlaman welte’taqnitew
miamuj weltekl kna’taqn
aq wen iloqaptik kaqi-kisitasik
kjijitutew ta’n koqoey
pa’skite’kete’w kisite’tkip
Ula ktapekiaqney lukwaqn mawi-amskwes ewikasiksip wi’katikn teluisik Song of Eskasoni, more poems of Rita Joe, kis-wi’kikis Rita Joe aq tewa’tu’tis Ragweed Press 1988ek.
ⓒ 1988 Rita Joe
Download a PDF version of this story. [file size = 432 KB]
© C@P Society of Cape Breton County, 2009

